Leren zit al van bij de start in het DNA van Stichting Lodewijk de Raet. Vandaag staat collectief leren centraal in onze aanpak als motor voor verandering in lokale gemeenschappen. In zo’n leeromgeving ontstaat gedeelde energie en wijsheid die verder reikt dan individuele bijdragen. De komende jaren willen we dit verder verdiepen, omdat we zien hoe collectief leren mensen stimuleert om nieuwe wegen te verkennen en actief burgerschap op te nemen.
WAT IS COLLECTIEF LEREN?
In de context van Biesta (2010) kunnen we stellen dat onze kijk op collectief leren verder gaat dan het individueel opdoen van vaardigheden en kennis (kwalificatie) of het leren functioneren binnen een bestaande gemeenschap (socialisatie). Onze kijk op collectief leren sluit vooral aan bij het concept van subjectificatie, waarbij leren bijdraagt tot autonome, verantwoordelijke en kritische deelgenoten die hun eigen positie en stem vinden binnen de lokale gemeenschap. Collectief leren overstijgt traditionele leerdoelen omdat het verder gaat dan het verwerven van kennis of het aanpassen aan een bepaalde cultuur, maar om het actief vormgeven van een eigen perspectief en het ontwikkelen van een gedeelde verantwoordelijkheid voor de toekomst van de gemeenschap.
WAAROM RESONANTIE ESSENTIEEL IS
Resonantie, zoals beschreven door socioloog Hartmut Rosa (2021), speelt een belangrijke rol in onze benadering van collectief leren. Resonantie verwijst naar de diepe verbinding en afstemming tussen mensen waarbij ze niet alleen informatie delen, maar ook op elkaar reageren en elkaar versterken. In deze dynamiek vinden mensen een gemeenschappelijk gevoel van betrokkenheid en betekenis, wat leidt tot een krachtige leerervaring. Resonantie zorgt ervoor dat de ideeën en inzichten van één persoon niet alleen worden overgenomen, maar worden verdiept en verrijkt door de groep als geheel.
Resonantie, aldus Rosa, gaat verder dan simpele interactie. Het is een emotionele en intellectuele afstemming die mensen motiveert en in beweging zet. Dit raakt direct aan de basisprincipes van de motivatiepsychologie: mensen zijn intrinsiek gemotiveerd wanneer ze zich verbonden voelen, wanneer ze invloed hebben op hun omgeving en wanneer hun leerproces zinvol is. Deze intrinsieke motivatie is de drijfkracht achter collectief leren en leidt tot duurzame gedragsverandering.
DE KRACHT VAN SAMEN CREËREN
In onze praktijk zien we dat lokale groepen de drijfkracht vormen die mensen aanmoedigt om samen iets nieuws uit te proberen. Het gaat niet alleen om het uitwisselen van kennis, maar om het gezamenlijk creëren. Samen nadenken over de toekomst van de gemeenschap en de kwaliteit van samenleven, raakt aan de diepste drijfveren van mensen. Het prikkelt de behoefte aan verbinding, zingeving en persoonlijke groei. De gedeelde ervaring van leren versterkt niet alleen de individuele deelnemers, maar ook de kracht van het collectief: hoe mensen door samen te werken, kennis en ervaringen delen en zo een gezamenlijke wijsheid opbouwen.
HOE BRENGEN WE COLLECTIEF LEREN IN DE PRAKTIJK
We creëren lokaal een positieve leercontext waarin resonantie en gezamenlijke creatie centraal staan. We zorgen voor omstandigheden waarin mensen de vrijheid hebben om grenzeloos te denken en zich te richten op hun gedeelde belangen, uitdagingen of toekomstbeeld. We zorgen voor tijd en vrije ruimte voor collectief leren en leggen het leerproces bij de mensen zelf, zodat ze zelf steeds bewuster het leren ervaren. Onze houding is vragend en onderzoekend en gericht op het capteren van hun nieuwe inzichten. We stimuleren collectief leren door snel het experiment op te zoeken: wat we kleinschalig kunnen testen, uitproberen en vervolgens bijsturen. Dit proces bevordert het denken in termen van voortschrijdend inzicht en voorlopige zekerheden.